Một trong các nội dung mà nhà đầu tư rất quan tâm khi triển khai các dự án Bất động sản là chọn lựa phong cách hay kiểu kiến trúc chủ đạo của dự án. Tuy nhiên, hiểu về phong cách hay kiểu kiến trúc không đơn giản. Mình muốn giới thiệu bài viết của KTS Đỗ Viết Quý trình bày về vấn đề này. Mong được mọi người chia sẻ thêm.
Một trong những câu hỏi đầu tiên mà chúng ta nên đặt ra khi bắt đầu thiết kế bất cứ công trình nào tại Việt Nam là: chúng ta nên dùng kiểu kiến trúc nào ? Tuy nhiên để trả lời câu hỏi này, trước hết chúng ta cần định nghĩa kiến trúc là gì.
Định Nghĩa Kiến Trúc
Kiến trúc là một ngành nghệ thuật và khoa học về sắp xếp không gian, thiết kế các công trình kiến trúc. Một định nghĩa rộng hơn có thể bao gồm việc thiết kế môi trường xây dựng tổng thể, từ vĩ mô như quy hoạch đô thị, thiết kế đô thị và kiến trúc cảnh quan, kiến trúc công trình, đến vi mô như thiết kế nội thất, thiết kế sản phẩm hay tạo dáng công nghiệp. Từ những vật liệu sẵn có và những tri thức kinh nghiệm chắt lọc được, mỗi một nền văn hóa tạo ra cho mình một phong cách kiến trúc riêng ở mỗi một thời kỳ lịch sử.
Những kiểu kiến trúc có thể được xem như những ngôn ngữ riêng biệt cho ngành thiết kế: người kiến trúc sư dùng một ngôn ngữ kiến trúc nào đó để “diễn tả” phong cách sinh hoạt và những hoài bão của những người sẽ sống hay sinh hoạt trong tòa nhà.
Kiến trúc đồng thời cũng được xem như một bộ phận bất khả phân ly của văn hóa địa phương. Vì thế kiến trúc của một tòa nhà cần mang những nét đặc thù văn hóa của quốc gia nơi mà nó được tọa lạc. Tiêu chuẩn này đảm bảo được những tính chất liên tục, đặc biệt, và bảo tồn của văn hóa. Điều này không có gì là khó hiểu: khi du khách nước ngoài đến thăm viếng Việt Nam, họ đều mong muốn được xem hay thưởng thức những gì đặc trưng của Việt Nam như thức ăn, âm nhạc, nghệ thuật, phong tục, kiến trúc, v.v…
Điều đáng tiếc là hiện nay ở Việt Nam cũng như đa số những quốc gia Á Châu đang phát triển, đa số các công trình kiến trúc đều được thiết kế theo kiểu kiến trúc hiện đại (modern architecture). Kiểu kiến trúc này có những đặc tính như sau: dùng những hình dạng hình học trừu tượng; không có những hoa văn trang trí dựa trên thiên nhiên như hoa lá cành; tránh dùng những vật trang trí đến mức tối đa; những vật trang trí nếu được dùng chỉ là những hình dạng hình học thuần túy và trừu tượng; không mang bản sắc dân tộc; không tuân theo những qui luật thiết kế của kiến trúc cổ điển về cân đối, tỷ lệ, liên hệ hỗ tương, chuyển tiếp, nhịp điệu, v.v…; xử dụng những vật liệu xây dựng hiện đại như bê tông và kính.
Kiến Trúc Hiện Đại
Khi kiến trúc hiện đại xuất hiện vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nó tạo nên một cuộc cách mạng trong ngành kiến trúc bởi vì nó chống lại và chối bỏ tất cả các kiểu kiến trúc của những thời đại trước. Kiến trúc hiện đại đưa ra nhiều nguyên tắc thiết kế mới lạ và một quan niệm thẩm mỹ cách mạng dựa trên cuộc cách mạng kỹ nghệ bộc phát vào cùng thời điểm và những phát minh mới về kỹ thuật xây dựng bằng thép, bê tông cốt thép và kính chịu lực. Lúc đầu kiến trúc hiện đại thu hút được hầu hết các kiến trúc sư trên thế giới nhờ những ưu điểm của nó như:
1/ dây chuyền công năng được tận dụng;
2/ tiết kiệm vật liệu xây dựng;
3/ không có những trang trí phù phiếm hay quá độ;
4/ sớm áp dụng các tiến bộ khoa học và kỹ thuật.
Tuy nhiên với thời gian, kiến trúc hiện đại bắt đầu mất dần ảnh hưởng vì những khuyết điểm sau đây:
1/ hình thức nghèo nàn và khô khan vì cho rằng “trang trí là trọng tội” (Adolf Loos), “nhà là cái máy để ở” (Le Corbusier);
2/ tính chất quốc tế đơn điệu, nhàm chán, và không mang tính đa dạng và cá biệt của kiến trúc địa phương của từng quốc gia;
3/ không để ý đến sự giao tiếp giữa kiến trúc với thiên nhiên, sự giao tiếp giữa kiến trúc và xã hội, và sự giao lưu giữa con người với con người.
Kiến trúc hiện đại đã tạo nên những kết quả thật tai hại cho môi trường sống của con người:
– đa số những tòa nhà dược xây dựng từ thế kỷ 20 cho đến nay ở hầu hết các quốc gia trên thế giới là những công trình được thiết kế một cách thô kệch, vô hồn, và hoàn toàn không liên hệ gì đến môi trường chung quanh và văn hóa địa phương. Rất nhiều tòa nhà vẽ theo kiến trúc hiện đại bị gọi là những “cục bê tông”, “cục kính”, hay “cục sắt” vĩ đại và xấu xí, phí phạm nhiều năng lượng thiên nhiên, với những nội thất không thỏa mãn được những chức năng cần thiết của tòa nhà và những nhu cầu căn bản của con người.
– đại đa số kiến trúc sư ngày hôm nay trên khắp thế giới không biết đến và không được dạy những lý thuyết căn bản về thiết kế của nền kiến trúc cổ điển đã là nền tảng của tất cà các kiểu kiến trúc hiện hữu trước kiến trúc hiện đại.
Để chứng minh những điều vừa nói, chúng ta chỉ cần so sánh những tòa nhà do người Pháp thiết kế vào thời thuộc địa tại Việt Nam với những tòa nhà được thiết kế ngày hôm nay (đa số là theo kiểu hiện đại). Ai ai cũng phải công nhận rằng các “villa” của Tây thuộc địa để lại rất là đẹp và giản dị, với những đường nét cổ điển không bao giờ bị lỗi thời qua năm tháng. Ngược lại đa số những tòa nhà hiện đại ngày nay là những công trình “tả pí lù” pha trộn nhiều kiểu kiến trúc khác nhau một cách vô trật tự, từ bố cục, khối lượng, cho đến màu sắc. Với nhiều giá trị văn hóa và nghệ thuật cao độ, những công trình kiến trúc cổ điển không bao giờ bị lỗi thời từ ngàn xưa cho đến ngày nay và mai sau. Vì vậy chữ “cổ điển” còn có nghĩa là “không bao giờ lỗi thời”.
Thời đại ngày nay có thể được gọi là thời đại mạt pháp của kiến trúc bởi vì không còn bao nhiêu kiến trúc sư trên thế giới ngày nay biết đến những kiến thức có giá trị ngàn đời của kiến trúc cổ điển nữa. Phong trào kiến trúc hiện đại đã loại bỏ ra khỏi giáo trình tất cả những kiến thức về kiến trúc cổ điển trong nhiều thập niên qua. Ngày nay chỉ còn có khoảng bốn trường đại học trên thế giới là còn dạy kiến trúc cổ điển mà thôi. Điều duy nhất mà đa số kiến trúc sư và sinh viên kiến trúc ngày nay biết về kiến trúc cổ điển là khả năng nhận diện ra các kiểu kiến trúc xưa mà thôi !!!
Nếu định nghĩa một cách chính xác, cụm từ “kiến trúc cổ điển” được dùng để chỉ nói về nền kiến trúc của Hy Lạp và La Mã cổ đại. Những phong trào phát sinh sau đó ở thế giới tây phương được gọi bằng những tên khác nhau như Rô Măng, Gô Tích, Phục Hưng, Ba Rốc, Nghệ Thuật Mới, v.v… Tuy mang những sắc thái đặc trưng, những kiểu kiến trúc này đều là những dạng khác nhau của kiến trúc cổ điển đã được biến hóa để phù hợp với văn hóa của từng thời đại. Vì thế trong bài viết này khi nói về kiến trúc cổ điển hay kiến trúc xưa, chúng tôi muốn nhắc đến hầu hết tất cả các kiểu kiến trúc đã hiện diện trước khi kiến trúc hiện đại nổi lên, nhất là ở thế giới tây phương. Bởi vì kiến trúc cổ điển tây phương và kiến trúc cổ điển đông phương có rất nhiều điểm tương đồng, chúng ta không bàn đến các kiểu kiến trúc cổ điển đông phương.
Kiến Trúc Hậu Hiện Đại
Để xử lý những khiếm khuyết trầm trọng của kiến trúc hiện đại, kiến trúc hậu hiện đại (postmodern architecture) đã được ra đời vào cuối thập niên 1950 với 3 nguyên lý sau đây:
1/ Bối cảnh: công trình kiến trúc cần phải liên hệ chặt chẽ với môi trường xung quanh và là một bộ phận bất khả phân ly của môi trường.
2/ Ẩn dụ: hình thức và các chi tiết kiến trúc cần tượng trưng cho nhiều ý nghĩa.
3/ Trang trí: trang trí và hoa văn được dùng trở lại nhưng dưới hình thức giản dị hơn thời kiến trúc cổ điển.
Tuy nhiên số lượng những tòa nhà theo kiến trúc hậu hiện đại hiện nay vẫn còn ít so với những tòa nhà theo kiến trúc hiện đại hiện nay vẫn còn chiếm đa số
Trần thạch cao Phong cách kiến trúc cổ điển
